Go Online 2008

Bilgisayarımda fotoğrafları karıştırıken buldum. E - Travel'ın İstanbul, Antalya ve İzmir'de düzenlediği Go Online-2008 seminerlerinde turizm sektöründe online reklamcılık konusunda bir sunum yapmıştım

.

Nedir bu viral pazarlama?

Viral kavramı yeni gibi gözükse de aslında 1000’lerce yıldır hepimizin yaptığı bir şey.
Şimdi söyle bir düşünün; komik,çok kötü,değişik yada ne biliyim ilgi çekecek bir deneyim yaşayıp ya da şahit olup bunu insanlar ile paylaşmıyor musunuz? Mutlaka paylaşıyorsunuzdur.
Örnek mi istiyorsunuz? Buyrun
Mesela, Taksim meydanının ortasında balık adam kıyafeti ile gezen birini görseniz bunu arkadaşlarınızla bir araya geldiğinizde anlatmaz mısınız? Anlatırsınız. İşte bu.
Bugün bu olay web2.0 ile beraber daha da büyük bir boyuta ulaştı.
Taksim’de gördüğünüz deliyi ceptelefonuınuz ile videoya çekip, anında facebook hesabınıza gönderiyor ve arkadaşlarınız ile paylaşıyorsunuz. Sonra onlarda diğer arkadaşları ile paylaşıyor ve bakmışsınız ki bir kaç günde 1 milyon kişi izlemiş.
Firmalarda bunu kullanıyorlar. Bunada viral pazarlama deniyor.Bakınız sağ üsteki resime, böye bir şey görseniz, fotoğrafını çekip arkadaşlarınıza göndermez misiniz?

Başarılı Viral Video Örnekleri

Türkiye turizmde neden marka olamıyor?

The Brand Age dergisinin bu ayki sayısında – Turist Krizde Turizmci Tatilde” başlıklı yazıda; Türkiye’ye gelen turist sayısındaki azalmadan ve markalaşamamaktan , İtalya ve Fransa’ın turizim ikonları (Aşk Çeşmesi, Eiffel Kulesi) yaratmasında ki başarısından bahsediliyor. Şimdi biraz düşünün, televizyonda yada başka yerlerde kaç kere İtalya, Fransa İspanya yada ABD hakkında reklam gördünüz? Görmediniz.
Peki bu ülkeler şehirlerine milyonlarca turisti nasıl çekiyor, neden Paris en romantik şehir yada hiç New York’a gitmeden nasıl sokak sokak biliyoruz?

Aslında cevap basit. Filmler ve ünlüler sayesinde. Paris yada Roma’da geçen onlarca belki yüzlerce film seyrettik. Aşk Çeşmesi, Eiffel Kulesini hiç gitmediğimiz halde New York’u ezberledik. Bu örnekleri çoğlatmak mümkün; Eski Mısır’da geçen Mumya filmi yada Roma’da ki Gladyatör, Barcelona’da geçen ve bir aşk hikayesi olan Viky Cristina Barcelona; filmde İspanya’nın her türlü kültürel zenginliğini görmek mümkün, sokak sokak Barcelona’yı gezdiriyorlar. Başka bir örnekte Como Gölü ve George Clooney . Çok az sayıda insanın bildiği Como Gölü, George Clooney orada bir ev alması ve Ocean’s Eleven filmi ile dünyaca tanınan bir yer haline geldi. İtalya – Capri, bir kaç haftadır sürekli olarak gazetelerde haberler görüyorum, Hollywood ünlüleri tatil için gidiyorlarmış ve yavaş yavaş popüler olmaya başlamış. Son olarak ülkemizden bir örnek; Ayvalık , Hülya Avşar’ın ev almasından sonra popüler olmadı mı?

Yüksek bütçeli Hollywood filmlerinin ve ünlülerin turizme ve marklaşmaya katkısı inanılmaz derecede yüksek. Milyonlarca insanlar filmleri izledikten yada gazetelerde, dergilerde ünlülerin gittikleri yerleri okudurtan sonra buralara gitmeye karar veriyorlar.

Türkiye’nin politikası halen ucuzluk ve reklam üzerine kurulu. Çok güzeliz, en ucuz biziz demek için reklama milyonlarca dolar harcanıyor, sonuç belli. Bir sonraki sene reklam vermeyelim bakın neler oluyor.
Devlet ve özel sektör birleşip yüksek bütçeli bir kaç Hollywood film projesi hazırlatsa yada Angelina Jolie-Brad Pitt Göcek’te tatil yapsa, çok beğenip ev alsalar. Nasıl olur?

Yeni Seyahat Siteleri

EveryScape

Çevrimiçi harita hizmetleri sunan Everyscape, fotoğraf temelli sokak görüntülerini gösteriyor ve bir adım daha ileri gidip binaların içinede bakabiliyorsunuz. Servis ayrıca, kullanıcıların ve Yelp.com'dan gelen değerlendirmeleri ile popüler turistik siteler, oteller, restoranlar bulmanıza yardımcı olur.

Farecast
Uçak bileti fiyatlar bir düşüyor bir yükseliyor. Facrecast sizin için tüm fiyatları inceliyor ve ne zaman almanız gerektiğini söylüyor.Seyahat zamanalarınızı girdikten sonra size bir bir kaç haftalık bir fiyat skalası gösteriyor.








TripIt
Tatilinizi ayarladınız. Konfirmasyon maillerini Tripit'e gönderiyorsunuz. Tripit size haritalar, hava roporu, gidilecek yerler ve daha bir çok konu hakkında bilgiler gönderiyor.

Online Seyahat

Dünyada ve Türkiye’de online seyahat pazarı hızla büyüyor. Tatile gidecek olanlar artık gazete ve buroşürlerden çok internet sitelerini referans alıyorlar.
Yoksa klasik seyahat operatörlerinin sonu mu geldi?

Çok değil bundan 5-6 yıl öncesine kadar, geleneksel yöntemlerle satış yapan seyahat acentaları çok rahatlardı. Sadece kendi aralarında pazar payı mücadelesi veriyorlardı. 1999’ların sonu ve 2000’lerin başındaki internet krizinden sonra, geniş bant internet erişiminin yaygınlaşması ve internet kullanımının artmaya başlaması ile yavaş yavaş internet üzerinden seyahat rezervasyonu yapan şirketler ortaya çıkmaya başladı. Başta, büyük tur operatörleri bu şirketleri tehdit olarak görmediler ve hantal yapıları yüzünden online rezervasyon tarafına ağırlık veremediler. Özellikle ‘low-cost’ uçak şirketlerinin, maliyetlerini düşürmek amacıyla sadece internet üzerinden satış yapmaları, büyük uçak şirketlerini de internete yönlendirdi. e-Bilet uygulamasının da başlaması ile birlikte uçak bileti rezervasyonlarının büyük bir kısmı internet üzerinden yapılmaya başlandı. Yine aynı şekilde otel ve rent a car rezervasyonlarındaki düşük fiyat, fazla seçenek ve kolay ulaşım gibi fartörlerden dolayı online’a yönelen müşteriler de buna eklenince online pazardaki büyüme giderek arttı.
2003 yılından itibaren dünyada online acenteler pazarından ciddi paylar almaya başladılar ve günümüze kadar bu pay, her yıl yaklaşık olarak %30 artarak giderek büyüdü.
Amerika başta olmak üzere gelişmiş Avrupa ülkelerinde seyahatlerin %60’ından fazlası online olarak, dünya genelinde ise %40-50 arasında online olarak gerçekleşiyor. Dünya nüfusunun %20’sinin internet erişimi olduğunu düşünürsek, bu payın katlanarak artmaya devam edeceğiniz söyleyebiliriz. Pazarın büyüklüğünün 200 milyar dolardan fazla olduğu söyleniyor.Expedia,Orbitz,Travelocity, Priceline, Opodo gibi şirketlerin yıllık ciroları milyar dolarları aşmış durumda. Dünyanın en büyük tur operatörlerinden TUİ ve Tomos Cook bile bazı online seyahat acentaları ile birleştiler ya da satın aldılar.

Türkiye’de de durum dünyadan pek farklı değil. Hantal yapılarını değiştiremedikleri ve acentalarını korkutmamak için bir türlü online satışa geçemeyen klasik operatörlerin, her ne kadar online acentaları ciddi bir tehdit olarak görmüyoruz deseler de, pazardaki ağırlıklarını kullanarak, otellere baskı yapıp online acentaların önünü kesmeye çalıştığı konuşuluyor. Ama 2004-2005 yılları arasında ilk ciddi uygulamalar ile başlayan online seyahat uygulamaları, her ne kadar payı dünyadaki örnekler kadar yüksek olmasa da giderek artıyor. Pazar payı 2005 yılında %4, 2006 yılında %5-6, 2007 yılında %7 idi. Bu pastadan en büyük payları gezisitesi,tatil.com, bookinturkey gibi online acentalar alıyor. Pazardaki potansiyeli gören yurtdışındaki bazı büyük online acentalar önümüzdeki yıllarda Türkiye’ye yatırım yapmayı planlıyorlar..

Web 2.0 & Seyahat

Son bir kaç yıldır internette dolaşan bir kavram var; Web 2.0

Web 2.0 kısaca, kullanıcıların da sitelere içerik sağlamaları anlamına geliyor. Daha önce sadece site yapımcılarının verdikleri içeriklerle yetinen kullanıcılar artık bunu yeterli görmüyor, kendileri de yazı,fotoğraf, video gibi içerikleri eklemek, yorum yapmak ya da blog dediğimiz kendi kişisel web sayfalarını oluşturmak istiyorlar. Kullanıcılarına bu olanakları sağlayan siteler, sağlamayanlara göre çok daha fazla güven sağlıyor ve çok daha fazla kişiyi kendilerine çekiyorlar.

Peki web 2.0 seyahat pazarını nasıl etkiledi?

Yapılan araştırmalarda, seyahate çıkacak bir kişinin en önemli referans noktasının daha önce tatile çıkmış arkadaşları olduğu saptanmıştır. Yani tatile gidecek kişi reklamlardan ya da acentalardan çok kendi arkadaşlarının tecrübe ve görüşlerine önem veriyor.

Web 2.0 ile birlikte seyahat pazarında yeni bir devir başladı. Reklamlara, acentaların verdikleri bilgilere güvenmeyen kullanıcılar artık internetten gidecekleri yerle ilgili binlerce kişinin tamamen tarafsız ve gerçek tecrübelerini paylaşıyor, yorumlarını okuyor, forumlara katılıp soru sorabiliyor,fotoğraflara bakıyor ve hatta videoları izleyebiliyorlar. Bu siteler hayalimizdeki tatili gerçeğe çeviriyorlar. Bir reklam ilanından, tur şirketinin broşürdeki bir sayfalık bir tanıtım yazısından veya üzerinde oynanmış birkaç fotoğraftan ne kadar bilgi edinebiliriz ki? Artık müşteriler daha fazlasını istiyor.

İşte bu nedenlerden dolayı dünya online seyahat pazarında, bu tarz referans olabilecek, kullanıcılarına binlerce kişinin görüşlerini açan, içinde onbinlerce fotoğraf ve video bulunan siteler çok önem kazanmış durumda. Hergün dünya üzerinde milyonlarca insan bu sitelere girip, tatil planlarını buradalardan aldıkları bilgiler doğrultusunda yapıyorlar. Örnek olarak Tripadvisor, Virtualtourist, Travellerspoint, Travelistic,Holidaycheck gibi siteleri sayabiliriz.

Bu konuda ülkemizde durum dünyadan biraz daha farklı durumda.Bu tip sitelerin sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor. Online seyahat acentaları halen sadece satış odaklı siteler ile ilerlemeye çalışıyorlar ve bu konuda fazla bir çalışma yapmıyorlar..

Türkiye’de bu tarz sitelere ciddi anlamda ilk örnek geçtiğimiz yıl yayına başladı: Online Tatil Rehberi.Yurtdışına tatile gidecek olanlara ülkeler, şehirler ve seyahatte ihtiyaç duyulabilecek bir çok şey hakkında çok detaylı ve ayrıntılı bilgiler veriyor ve içeriğinin büyük kısmı - yorumlar,fotoğraflar ve videolar - üyeleri tarafından sağlanıyor ve binlercesi şu anda siteye yüklenmiş durumda. Ayrıca kullanıcılarına kendi tatilci ağlarını oluşturma ve arkadaşları ile tatil planlarını site üzerinden yapma imkanı da sunuyor.
Geçtiğimiz aylarda iki yeni site daha pazara giriş yaptı Gezikolik ve Otelpuan. Gezikolik de bir içerik paylaşım sitesi, Otel Puan ise Alman Holidaycheck sitesi gibi kullanıcılarına tatil yaptıkları oteller konusunda yorum yapma ve puan verme imkanı sağlıyor.

Dünyadaki örneklerine baktımızda da görülüyor ki gelecek, kullanıcıyı da işin içine katmakta.
Eğer Türkiye’deki online acentalar bu alana yatırım yapmazlar ise gelecekte pazar payı kaybına uğrayacaklar ve belki de yok olacaklar.

Not: Bu yazıyı 2008 yılında Digital Age dergisi için yazmıştım.

Gerilla Pazarlama Örnekleri

3M firmasının güvenlik camının promosyonu için, otobüs duraklarının reklam panoları kırılmaz cam ile donatılmışve içi dışarıdan görülebilecek şekilde para( sadece üsttekiler gerçek para) ile doldurulmuş.

Nerede ise herkes camı kırmaya çalışmış. Ertesi gün gazete ve TV'de haber olmuş.

Maliyeti 6000 Kanada doları.

Örümcek Adam II'nin Hindistan'da gösterime girişinin tanıtımıiçin yapılan bir çalışma. Erkekler tuvaletinde sadece örümcek adanım ulaşabileceği bir pisuar.Eğlenceli ve görmezden gelinmesi imkansız.














Bavullarınız itina ile taşınır. Virgin Atlantic için yapılan bu çalışmada, rakip şirketlerin bagaj konveyörüne yerleştirilen yumurta kutuları ile Virgin'in olağan üstü servisine dikkat çekilmeye çalışılmış. İlgi çekmesi garantili, komik bir gerilla taktiği.
Not: Yumurtaların hiç biri pişmemiş.